Stel je voor: je staat in je voedselbos, de zon schijnt door het bladerdak en je hoort een zacht gezoem.
▶Inhoudsopgave
Dat geluid is de motor van je oogst. Bestuivers zijn de onzichtbare helden die ervoor zorgen dat je fruitbomen, bessenstruiken en zelfs je notenboom vrucht zetten. Zonder bijen, zweefvliegen en hommels zou je oogst een stuk kariger zijn.
In een voedselbos draait alles om samenwerking met de natuur. En die samenwerking begint bij de kleine vliegende collega's die het werk doen.
Bestuivers in het nauw: hoe landschapselementen kunnen helpen
Wilde bestuivers hebben het zwaar. In Nederland is meer dan 50% van het land boerenland, en dat is vaak een voedselwoestijn voor insecten.
Ze vinden er weinig nectar, geen nestplekken en te veel pesticiden. Een voedselbos is een paradijs voor deze dieren.
Het biedt een divers aanbod aan bloeiende planten, struiken en bomen, verspreid over het hele jaar. Dat zorgt voor continu voedsel en veiligheid. Wil je je voedselbos optimaal benutten, dan moet je nadenken over de landschapselementen. Denk aan bloemrijke randen, struweelhagen en dood hout.
Deze elementen bieden niet alleen voedsel, maar ook nestgelegenheid en beschutting. Ze maken je bos veerkrachtiger.
Bestuivers aantrekken
En ze zorgen dat bestuivers langer blijven en meer werk verzetten. Het resultaat? Een hogere opbrengst en een gezonder ecosysteem. Het aantrekken van bestuivers begint met de juiste plantkeuze.
Kies voor planten die rijk zijn aan nectar en stuifmeel, en die bloeien van vroeg in het voorjaar tot laat in het najaar. In een voedselbos kun je bijvoorbeeld wilde appels, meidoorns en lindebomen planten.
Deze bomen bloeien vroeg en bieden een schat aan voedsel voor bijen en hommels die uit hun winterrust komen.
Voeg ook bloemrijke vaste planten toe, zoals bloemkool, lavendel en salie. Deze planten bloeien lang en trekken een breed scala aan bestuivers aan. Zorg voor variatie in hoogte en structuur.
De waarde van landschapselementen?
Laagbloeiende planten zoals aardbei en bessenstruiken zijn ideaal voor zweefvliegen, die vaak kortere tongen hebben dan bijen. Door deze mix te creëren, voorkom je concurrentie en zorg je dat elke bestuiver zijn plek vindt.
Landschapselementen zijn de bouwstenen van een gezond voedselbos. Ze bieden niet alleen voedsel, maar ook nestgelegenheid en beschutting.
Denk aan een stapel takken of een stuk dood hout. Hier kunnen wilde bijen en solitaire wespen nestelen.
Een bloemrijke rand langs een pad of watergang trekt niet alleen bestuivers aan, maar ook andere nuttige insecten zoals lieveheersbeestjes. Een goed voorbeeld is een 'insectenhotel' gemaakt van natuurlijke materialen. Je kunt er zelf een bouwen met bamboestokken, leem en houtblokken. Of je koopt een kant-en-klaar model, bijvoorbeeld van het merk 'Natuurmonumenten' voor rond de €40.
Plaats het op een zonnige plek, uit de wind en met een goede beschutting tegen regen.
Zo'n hotel biedt onderdak aan solitaire bijen en zweefvliegen, die essentieel zijn voor de bestuiving van je fruitbomen.
De kern van bestuivers in een voedselbos
Bestuivers zijn de sleutel tot een geslaagde oogst. Zonder hen zouden veel fruitbomen en bessenstruiken geen vruchten produceren. In een voedselbos zorgen ze voor een stabiele en diverse opbrengst.
Het gaat niet alleen om honingbijen, maar vooral om wilde bestuivers. Wilde bijen, zweefvliegen en hommels zijn vaak efficiënter en beter aangepast aan lokale omstandigheden.
Wilde bijen bijvoorbeeld zijn vaak beter in staat om bij lage temperaturen te vliegen dan honingbijen. Hommels kunnen zichzelf verwarmen en zijn daardoor al vroeg in het voorjaar actief.
Zweefvliegen zijn belangrijk voor de bestuiving van planten met kleine bloemen, zoals aardbeien en bessen. Door een diversiteit aan bestuivers te ondersteunen, verlaag je het risico op misoogsten door weersomstandigheden of ziekten.
Modellen en varianten voor bestuivers in je voedselbos
Er zijn verschillende manieren om bestuivers te ondersteunen in je voedselbos. Je kunt kiezen voor een 'bloemrijk weiland' model, waar je grasland inzaait met wilde bloemen. Dit trekt niet alleen bestuivers aan, maar ook vogels en andere dieren.
Een andere optie is een 'struweelrand', waar je bessenstruiken en bloeiende hagen plant.
Deze randen bieden voedsel en beschutting. Houd bij de aanplant rekening met hoeveel schaduw je planten verdragen. Prijzen voor plantmateriaal variëren.
Een bosje wilde bloemenzaden kost ongeveer €5-€10 per 100 gram. Een struweelrand met meidoorn, sleedoorn en wilde roos kun je aanleggen voor ongeveer €50-€100 per lopende meter, afhankelijk van de grootte van de planten. Een insectenhotel van natuurlijk materiaal kost tussen de €30 en €60.
Investeer in kwaliteit, want goed materiaal gaat langer mee en trekt meer bestuivers aan.
Een praktisch model is de 'bloemrijke slootkant'. Zaai bloemen in langs de slootkant van je voedselbos. Dit trekt zweefvliegen en andere waterminnende insecten aan. Combineer dit met een paar fruitbomen aan de rand van de sloot. Zo creëer je een micro-ecosysteem dat, volgens de permacultuur principes in het voedselbos, zowel bestuivers als mensen voorziet van voedsel.
Praktische tips voor bestuivers in je voedselbos
Begin klein. Je hoeft niet meteen je hele bos om te bouwen.
Kies een plek uit, bijvoorbeeld langs een pad of bij je fruitbomen, en zaai daar bloemrijke zaden. Kies voor inheemse soorten, die zijn het beste aangepast aan de lokale omstandigheden. Denk aan paardenbloem, klaver en madeliefje.
Deze planten zijn niet alleen mooi, maar ook functioneel. Vermijd pesticiden.
In een voedselbos werk je samen met de natuur, niet ertegen. Gebruik liever natuurlijke methoden tegen plagen, zoals het uitzetten van lieveheersbeestjes of het planten van afweerplanten zoals knoflook en basilicum.
Dit beschermt je bestuivers en zorgt voor een gezond ecosysteem. Zorg voor water. Bestuivers hebben water nodig. Plaats een ondiepe schaal met water en wat stenen erin, zodat ze niet verdrinken.
Zet deze op een zonnige plek, bijvoorbeeld bij je insectenhotel. Dit trekt niet alleen bijen, maar ook vlinders en andere insecten aan.
Monitor en pas aan. Houd bij welke bestuivers er in je voedselbos voorkomen. Doe mee aan de Nationale Bijentelling, die loopt tot 24 april.
Zo krijg je inzicht in welke soorten je aantrekt en wat je kunt verbeteren.
Er zijn meer dan 360 kennisbronnen beschikbaar, zoals de Wegwijzer Bestuivers van Naturalis, die je kunt raadplegen voor extra tips. Investeer in de toekomst. Eco-regelingen van het ministerie LNV bieden subsidies voor agrariërs die hun land natuurvriendelijk inrichten.
Ook als particulier kun je soms gebruikmaken van deze regelingen. Informeer bij je gemeente of provincie naar de mogelijkheden.
Een voedselbos met rust en welzijn en gezonde bestuivers is een investering die zichzelf terugbetaalt in oogst en biodiversiteit.