Slootvuil en bagger gebruiken als meststof: Kan dat veilig?

Stel je voor: je staat langs je sloot en je schept een laagje modderig spul op. Het ruikt een beetje aards, misschien een tikje naar bladeren en water.

Dit is slootvuil of bagger. Het voelt zwaar en rijk. Je eerste gedachte?

"Dit is vast goud voor mijn voedselbos!" Logisch. Je fruitbomen, je permacultuurperken, die kunnen wel een boost gebruiken. Maar stop even. Is dit zomaar gooien en hopen het beste? Kan dat veilig? Hieronder duiken we in de wereld van bagger, mest en regels.

Dit valt onder op of in de bodem brengen van meststoffen

Als je slootvuil op je grond gooit, ben je in de ogen van de wet bezig met 'meststoffen toedienen'.

Het klinkt heftig, maar het is gewoon een feit. Of het nu gaat om de laag die je uit de sloot vist of om compost die je koopt, het telt allebei. In Nederland is de wet hier streng op. Waarom?

Omdat we grondwater en bodem willen beschermen. Denk aan je fruitbomen.

Ze houden van voedingsstoffen. Slootvuil zit vaak vol organisch materiaal en mineralen.

Dat is precies wat een boom nodig heeft. Maar het zit ook vol dingen die je er niet wilt hebben. Denk aan zware metalen of bestrijdingsmiddelen van boeren verderop in de polder. De wet onderscheidt dus tussen 'schoon' en 'minder schoon' spul.

Je hoeft niet direct te schrikken. Er is ruimte voor eigen compost en snoeiafval.

Bedrijfstakoverstijgende activiteit

Maar zodra je materiaal van buiten je eigen bedrijf haalt, of het nu van de gemeente is of van een waterschap, verandert het spel. Dan kijkt de overheid streng mee. De term klinkt ingewikkeld, maar het betekent simpelweg dat regels niet alleen voor boeren gelden.

Ook als je een klein voedselbos beheert of een stukje natuur beheert, val je onder de regels als je meststoffen gebruikt.

Het maakt niet uit of je 0,5 hectare of 50 hectare hebt. Waterschappen, zoals Waterschap Brabantse Delta, spelen hier een grote rol. Zij onderhouden watergangen en laten baggeren.

Vroeger werd dat vaak zomaar over de weilanden verspreid. Tegenwoordig regelen zij de compostering en verspreiding vaak centraal.

Zij zorgen dat het veilig gebeurt, door het te mengen met ander materiaal en te laten composteren. Als je zelf slootvuil wilt gebruiken, stap je dus in hun voetsporen. Je neemt de verantwoordelijkheid over de kwaliteit van je bodem.

Dat is prachtig, maar je moet wel weten wat je doet. Je bent niet meer 'alleen boer', je bent een schakel in een groter ecosysteem.

In deze situaties is een omgevingsvergunning vereist voor op of in de bodem brengen van meststoffen

Hier wordt het concreet. Wanneer moet je bellen naar de gemeente of provincie?

De hoofdregel is simpel: als het materiaal geldt als zuiveringsslib, heb je een vergunning nodig. Zuiveringsslib is het spul dat overblijft na het zuiveren van huishoudelijk en stedelijk afvalwater. Stel, je krijgt slib aangeboden van een rioolwaterzuivering. Dat zit vol nutriënten, maar ook potentiele verontreinigingen.

Dan ben je volgens de Wet bodembescherming (en de huidige Omgevingswet) verplicht om een vergunning aan te vragen. Het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LNV) is hier vaak het bevoegd gezag.

Echter, slootvuil uit landelijke watergangen is vaak geen zuiveringsslib. Het is een mix van modder, afgevallen bladeren en wat dierlijke uitwerpselen.

Toch is opletten geboden. Als het materiaal verontreinigd is (bijvoorbeeld door industrie of intensieve landbouw in de buurt), kan het alsnog als 'afval' of 'verontreinigde grond' gelden. En dat mag je zomaar niet uitrijden. Een handige check: is het materiaal schoon genoeg om zo in je moestuin te gooien?

Als je twijfelt over chemicaliën of zware metalen, twijfel dan niet en bel de gemeente. De boete voor het illegaal aanbrengen van verontreinigde mest is enorm hoog.

De werking van bagger in je voedselbos

Als je het goed doet, is slootvuil magisch. Kijk naar het project van de 170 koeien en 130 hectare land uit Bron 1.

Zij deden 9 hectare bemesting met compost van slootvuil en maaisel. Het resultaat? Een drastische vermindering van kunstmest. Dat is permacultuur in optima forma: de kringloop sluiten.

Het proces werkt zo: je haalt het spul uit de sloot. Je mengt het met grof materiaal, zoals snoeiafval van je fruitbomen of maaisel uit de wei.

Dit composteren is essentieel. Tijdens het composteren (verhitting tot 60-70 graden) breekt het onkruid af. Je zaadjes in de slootvuil gaan dood, maar de voedingsstoffen blijven. Waarom is dit zo goed voor bomen en het stimuleren van nuttige schimmels?

Compost verbetert de bodemstructuur. Kleigrond wordt luchtiger, zandgrond houdt beter water vast.

Je bomen groeien dieper met hun wortels, waardoor ze beter bestand zijn tegen droogte. Je ziet direct resultaat: helderder groen blad en meer vruchtzetting. En je bespaart geld op dure zakken potgrond of koemestkorrels (die vaak €5-€10 per zak kosten).

Praktijk: Hoe pak je het aan (zonder vergunningsgedoe)?

Wil je zelf aan de slag? Dan is het zaak om je eigen materiaal te gebruiken. Dit valt namelijk niet onder de zware regelgeving van zuiveringsslib.

Je bent dan veilig bezig en je houdt de kringloop op je eigen terrein gesloten.

1. Verzamelen: Gooi je maaisel van de grasmaaier, bladeren en takken bij elkaar. Schep er wat van de modderige slootbodem doorheen.
2. Composteren: Maak een composthoop of -bak. Zorg voor de juiste verhouding: ongeveer 30 delen koolstof (takken/blad) op 1 deel stikstof (slootvuil/groen afval).
3. Wachten: Laat het een halfjaar tot een jaar rijpen. De hitte doodt ziektes en onkruid.
4. Uitrijden: Verspreid de compost rondom je fruitbomen. Doe dit in het voorjaar of najaar. Hou een rand van 10cm vrij rondom de stam om rotting te voorkomen.

Wat kost dit? Eigenlijk bijna niets, alleen je tijd.

Als je het waterschap vraagt om hun compost (zoals in Bron 1), zijn de kosten vaak laag of vergoed via hun onderhoudsbijdrage. Koop je elders 'slootcompost', reken dan op €15 tot €25 per kuub. Dat is spotgoedkoop vergeleken met tuingrond (€40+ per kuub).

Conclusie: Slimme kringlopen met een beetje voorzichtigheid

Het antwoord op de vraag "Kan dat veilig?" is: Ja, mits je het slim aanpakt.

Gebruik je eigen slootvuil, gecombineerd met snoeiafval, en composter het goed. Dan geef je je voedselbos een boost en bespaar je geld. Je bootst de natuur na: niets gaat verloren. Wees wel een waakzame tuinder en overweeg ook houtsnippers in het voedselbos als mulch of pad.

Controleer altijd de bron van je materiaal. Als je twijfelt of het van een riool of industrie komt, stop er dan mee.

De risico's voor je bodemleven en je eigen gezondheid zijn dat niet waard.

Maar met het spul uit je eigen sloot? Ga ervoor. Je bomen en de bijen zullen je dankbaar zijn.